درسنامه آموزشی الزامات محیط کار کلاس دهم مشترک شاخۀ فنی و حرفه‌ای و کاردانش

ایمنی و بهداشت محیط کار

بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست

موضوع بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست از ابتدای خلقت ضامن بقای بشر بوده است. برای مثال، بشر از آب جوشیده برای مصارف خوراکی استفاده می‌نمود (بهداشت)، برای گذر از روی رودخانه‌ها پل می‌ساخت (ایمنی) و برای دفن و رهاسازی زباله مکان‌هایی دور از رودخانه‌ها و منابع آبی را انتخاب می‌نمود (محیط زیست).
امروزه با گسترش فناوری و استفاده روز افزون از ماشین در دنیای صنعتی، حوادث و مشکلات بسیار زیاد شده است. بخش بهداشت، ایمنی و محیط زیست که با نام واحد HSE شناخته می‌شود در هر کارخانه، سازمان یا محیط کاری سعی می‌کند متناسب با خطرات مرتبط با موضوع کاری، دستورالعمل‌ها و قوانینی را تدوین نماید که هدف آن بهبود کیفیت زندگی و افزایش ایمنی کارگران، شاغلان و افراد مرتبط و کاهش میزان آسیب به محیط زیست پیرامونی باشد. در زندگی امروزه هر یک از ما نیز موضوع بهداشت، ایمنی و محیط زیست به صورت‌های گوناگون وجود دارد. امروزه از بطری‌های آب معدنی در مکان‌هایی که فاقد سیستم تصفیه و تولید آب‌ شرب بهداشتی وجود ندارد استفاده می‌شود.
جالب توجه است که بدانید سوراخ ریز تعبیه شده در در خودکار یک راهکار ایمنی بوده است تا در صورت بلعیده شدن آن توسط کودک سبب خفگی او نگردد.
همچنین امروزه از ظروف سبز، که با محیط زیست سازگارند، استفاده می‌شود و جایگزین ظروف پلاستیکی شده‌اند تا معایبی همچون زمان تجزیه و ماندگاری بالا را در محیط زیست نداشته باشند. همچنین مطابق قوانین سازمان حفاظت از محیط زیست، باید تمام کارخانجات به سیستم تصفیه فاضلاب و تصفیه گازهای خروجی از کارخانه مجهز باشند.

مخاطرات شغلی

در شکل زیر چه مخاطراتی برای کارگران وجود دارد؟

اگرچه از ابتدای تاریخ بشر، ارتباط بین شغل و سلامت شاغل شناخته شده بود اما در قدیم برای حفاظت نیروی کار در مقابل خطرات شغلی اقدام کافی صورت نمی‌گرفت. به طور مثال در قدیم حکومت‌ها هیچگونه توجهی به وضعیت محیط
کار نداشتند و در بسیاری از موارد از زندانیان و بردگان در کارهای سخت، مانند استخراج معادن طلا و سرب، ساخت قصرها و... استفاده می‌کردند. با گذشت زمان شرایط حاکم بر کار تغییر نمود و افراد برای حفاظت از خود چاره‌اندیشی کردند و حکومت‌ها و کارفرمایان نیز در صدد حفظ و تأمین سلامت نیروی کار برآمدند. در محیط کار، طیف گسترده‌ای از مخاطرات وجود دارند که می‌توانند آسیب برسانند و اثرات سوء بهداشتی داشته باشند. در صورت کنترل نشدن آن‌ها، شاهد آسیب‌رسانی به فرد و کاهش سطح سلامتی جسمی، روانی و اجتماعی وی خواهیم بود.
به صورت کلی این مخاطرات عبارت‌اند از:

جدول 4-1- مخاطرات محیط کار

ردیف	مخاطرات	مثال
1	مخاطرات فیزیکی محیط کار	- صدا - روشنایی - ارتعاش - گرما - سرما - پرتوهای یونیزان و غیر یونیزان - فشار و ...
2	مخاطرات شیمیایی محیط کار	- مواد سمی - مواد التهاب‌آور و محرک - دمه یا دود فلزی (که از سطح فلز مذاب خارج می‌شود) - سموم سیستمیک - مواد معلق مانند سرب، جیوه، آزبست، سیلیس، گچ و سیمان
3	مخاطرات ارگونومیکی محیط کار	- حالت نامناسب بدن و فشار به کمر - کار تکراری با عضو خاصی از بدن
4	مخاطرات بیولوژیکی محیط کار	- ویروس‌ها - باکتری‌ها - انگل‌ها - قارچ‌ها و...
5	مخاطرات مکانیکی محیط کار	- عوامل مربوط به ماشین‌آلات مانند: - حوادث شغلی - عمر ماشین - نحوه استقرار - بی‌توجهی به دستورالعمل سازنده ماشین - خرابی دستگاه - استفاده از ماشین برای کاری که به منظور آن ساخته نشده است و...
6	مخاطرات روانی محیط کار	- استرس و ارتباط شغلی نامناسب با سایر نفرات

در محیط کار همیشه مخاطرات وجود دارد، ولی آنچه مهم است نحوه برخورد شما با آن‌ها و روش‌های کنترل برای هر یک از آن‌هاست.
برای مثال، مخاطرات موجود در یک آشپزخانه عبارت‌اند از:

جدول 4-2- راهکارهای کنترل مخاطرات در آشپزخانه

ردیف	مخاطرات	راهکارهای کنترلی
1	حالت نامناسب بدن و فشار به کمر (کار ایستاده، جابجایی دستی وسایل سنگین و...)	- رعایت روش صحیح ایستادن و حمل وسایل سنگین
2	وجود تجهیزات و لوازم کار خطرساز (بریدگی توسط لوازم تیز و برنده، دستگاه چرخ و برش گوشت و...)	- رعایت نکات ایمنی در حین استفاده از اشیای تیز و برنده
3	وجود مواد شیمیایی (موادشوینده) و امکان تماس با پوست	- خواندن بر چسب راهنما و عمل به دستورات ایمنی سازنده - استفاده از دستکش
4	احتمال سوختگی (آتش سوزی، تماس با شعله گاز و ظروف داغ)	- آموزش کمک‌های اولیه مقابله با سوختگی؛ - آموزش اطفای حریق و مواجهه با آتش‌سوزی؛ - استفاده از دستگیره.
5	احتمال برق گرفتگی (اتصال به پریز یا وسایل الکتریکی معیوب)	- استفاده از دمپایی یا کفش عایق؛ - استفاده از قاب محافظ پریز؛ - بازرسی دوره‌ای سیم و اتصالات توسط کارشناس مجرب.
6	امکان افتادن از روی نردبان و لیزخوردن روی کف زمین	- تمیز نگه داشتن کف زمین؛ - استفاده از دمپایی یا کفش مناسب؛ - استفاده از نردبان مطمئن.
7	احتمال سقوط اشیا بر روی سر یا پا	- رعایت نظم و ترتیب در محل نگهداری و قرار دادن وسایل

مخاطرات ایمنی	مخاطرات بهداشتی	مخاطرات محیط زیست
آویزان بودن سیم سه راهی برق		استفاده از ظروف پلاستیکی با عمر تجزیه بالا

مخاطرات	راهکارهای کنترلی
ارگونومیکی: کار نشسته، کار ایستاده، کار با رایانه، کار یکنواخت، وضعیت‌های بدنی نامناسب در حین کار، سرما و گرما	استفاده از وسایل مناسب و رعایت اصول روش صحیح کار با رایانه تا میزان خستگی کاهش یابد؛ ورزش در حین کار در بازه‌های زمانی مختلف؛ تعبیه سیستم تهویه عمومی در اتاق ها.

شکل 4-5 همان محیط اداری پر مخاطره صفحه قبل است که پس از کنترل مخاطرات به این شکل تغییر کرده است. به نظر شما آیا هنوز در این محیط مخاطرات دیگری وجود دارد؟

علائم ایمنی در محیط کار

برخی از صنایع، بسیار بزرگ‌اند و به همان نسبت تنوع خطرات آنها نیز بیشتر است. در صنایع بزرگ تقریباً غیرممکن است که همه کارکنان، با تمامی خطرات و محل آن‌ها آشنا شوند. از طرف دیگر کارگران و کارکنان ممکن است از واحدی به واحد دیگر منتقل شوند و فرصت کافی برای شناسایی خطرات محیط کاری خود نداشته باشند. در این صورت، با نصب علایم ایمنی در محیط کار، می‌توان کارکنان را از خطرات احتمالی سریع‌تر مطلع ساخت.
تابلوهای ایمنی با رنگ‌های مختلف بیانگر معانی گوناگونی در محیط کار می‌باشند:

جدول 4-3- علائم ایمنی

شکل هندسی	معنی	رنگ ایمنی	مثالی از علائم
	ممنوع
	هشدار
	عمل‌های اجباری
	شرایط ایمن، خروج اضطراری
	تجهیزات حریق آتش

مزایای استفاده از تابلوها و علائم ایمنی در محیط کار عبارت است از:
- به بازدیدکنندگانی که با خطرات محیط‌های کاری شما آشنا نیستند، هشدارهای لازم را می‌دهد.
- در صنایع بزرگ تنها امکان معرفی خطرات، استفاده از علایم ایمنی است.
- به نیروهایی که تازه استخدام شده‌اند، بیشتر کمک می‌شود.
- علایم ایمنی به عملکرد مناسب در برابر خطرات کمک می‌کند.
- کارکنان را به استفاده از وسایل حفاظت فردی ترغیب می‌کند.

عوامل زیان‌آور محیط کار و راه‌های کنترلی آن‌ها

عوامل زیان‌آور محیط کار عبارت‌اند از:

1- صدا

سر و صدا ممکن است خطرناک باشد و اگر بیش از اندازه بلند و طولانی مدت شود، به شنوایی آسیب می‌رساند. هیچ نوع دارو، عمل جراحی و حتی سمعکی وجود ندارد که شنوایی کسی را که توسط سروصدا آسیب دیده است را به حالت اول برگرداند.
حساسیت به سرو صدا در افراد متفاوت است. به طور کلی اگر در محیط پر سر و صدا مجبور باشید فریاد بزنید تا صدای خود را بشنوید، این شدت صدا ممکن است به شنوایی آسیب برساند. صوت به دو روش اندازه‌گیری می‌شود:
- شدت یا بلندی صدا که بر اساس دسی‌بل (dB) اندازه‌گیری می‌شود.
- فرکانس یا زیری و بمی صدا که با واحد هرتز (HZ) اندازه‌گیری می‌شود: فرکانس در واقع تعداد ارتعاش صوت در ثانیه را می‌سنجد مثلاًً یک صدای بم مثل صدای طبل، نسبت به صدای زیر مثل صدای ویلون، تعداد ارتعاش کمتری در ثانیه تولید می‌کند. شدت صوت با واحد دسی‌بل اندازه‌گیری می‌شود. این مقیاس شامل ضعیف‌ترین صدای قابل تشخیص توسط گوش انسان یعنی صفر دسی‌بل، تا بالای 180 دسی‌بل است. دسی‌بل به صورت لگاریتمی اندازه‌گیری می‌شود. یعنی 20 دسی‌بل ده برابر شدت 10 دسی‌بل و 30 دسی‌بل صد برابر شدت 10 دسی‌بل است.

جدول 4- 4- چند نمونه شدت صدا

صدا	شدت
ضعیف‌ترین صدای قابل شنیدن توسط گوش انسان	0 دسی‌بل
نجوا	30 دسی‌بل
مکالمه عادی، صدای ماشین تایپ، جارو برقی	60 دسی‌بل
صدای کامیون، دستگاه‌های کارخانه، ماشین چمن‌زن	90 دسی‌بل
دریل	100 دسی‌بل
کنسرت موسیقی	105 دسی‌بل
موتور جت	140 دسی‌بل

اگر صدا در محیط کار از حدود 85 دس یبل (برای 8 ساعت زمان کاری) فراتر رود و طولانی مدت شود، آسیب‌هایی مانند افت شنوایی، تأثیر بر سیستم تعادل، مشکلات و اختلالات جسمی، روانی و اجتماعی، افزایش اسید معده، ضربان نبض و فشار خون در پی خواهد داشت.
کار مداوم در محیط پر سروصدای بالای 85 دسی‌بل باعث افت تدریجی شنوایی در تعداد قابل ملاحظه‌ای از افراد می‌شود. صداهای بلندتر این افت را افزایش می‌دهد. زمان مجاز قرار گرفتن در معرض سرو صدا بدون استفاده از وسایل حفاظت شنوایی به ازای هر 5 دسی‌بل افزایش در شدت صدا نصف می‌شود. به طور مثال، ساعات کاری در 85 دسی‌بل 8 ساعت، در 90 دسی‌بل 4 ساعت و در 95 دسی‌بل به 2 ساعت محدود می‌شود. بیشترین زمان مجاز شنیدن صدایی با شدت 115 دسی‌بل بدون استفاده از گوشی 15 دقیقه در روز است و هر صدایی بالای 140 دسی‌بل غیر مجاز می‌باشد. تجهیزات حفاظت از گوش در جدول زیر ارائه شده است:

جدول 4-5- تجهیزات حفاظت از گوش

نوع گوشی	مشخصات و ویژگی‌ها	عکس
حفاظ روگوشی (Ear muff)	این نوع گوشی ها کاملاً لاله گوش را می‌پوشانند.
حفاظ توگوشی (Ear plugs)	این نوع گوشی‌های حفاظتی در داخل کانال گوش قرار می‌گیرند، آن‌ها به صورت یک‌بار مصرف و چندبار مصرف در بازار عرضه می‌شوند.
حفاظ‌های توأم یا ترکیبی (Semi-insert)	ترکیبی از حفاظ روگوشی و توگوشی است. این نوع گوشی‌ها مانند حفاظ توگوشی در داخل کانال گوش قرار می‌گیرند، با این تفاوت که انتهای هر یک از توگوشی‌های چپ و راست، با استفاده از یک پیشانی بند سفت و سخت، به یکدیگر اتصال دارند.
کلاه محافظ (Helmet ear muffs)	برای برخی مشاغل که ممکن است به سر نیز صدمات مکانیکی وارد کند و همچنین برای کنترل انتقال صوت از طریق جمجمه به گوش داخلی و حفاظت بافت مغز در برابر صدمات موج صوتی، گروهی از حفاظ‌های شنوایی را به صورت کلاه محافظ عرضه نموده‌اند.

طرز صحیح قراردادن گوشی‌ها در گوش:

2- مواد شیمیایی

برخی از مواد شیمیایی به دلیل میل به اشتعال، واکنش و تبخیر، مخاطرات فیزیکی گوناگونی نظیر صدمات پوستی و مشکلات تنفسی، به وجود می‌آورند.

تشخیص عوامل زیان‌آور یک ماده

شدت و نوع مسمومیت با انواع مواد شیمیایی بستگی به چهار عامل دارد:
1- نوع ماده شیمیایی
2- راه ورود به بدن
3- مدت تماس با ماده
4- غلظت ماده شیمیایی
برای کنترل خطرات مواد شیمیایی، راهنمایی به نام لوزی خطر طراحی شده است که با کمک آن و در کوتاه‌ترین زمان، درباره ویژگی‌های ماده و روش‌های کنترل خطرات آن می‌توان تصمیم گرفت.
این لوزی از چهار بخش تشکیل شده و هر رنگ دارای پیام ویژه‌ای است.

3- برق

انرژی الکتریکی به دلیل مزایای زیادی که دارد هر روز به مصرف آن اضافه می‌گردد. در مقابل مزایای آن، انرژی الکتریکی دارای خطراتی نیز می‌باشد؛ به ویژه در صنایع و آزمایشگاه‌ها که با شدت جریان و ولتاژهای بالا کار می‌کنند.

برق فشار قوی

برق فشار قوی جریان برقی است که برای انتقال دوربرد (مثلاًً بین شهرها) استفاده می‌شود. این برق دارای ولتاژ بسیار بالایی است، از این رو کار کردن در نزدیک آن با خطراتی همراه است. در شکل زیر برخی نکات ایمنی مورد استفاده حین کار در نزدیک سیم‌های انتقال برق فشار قوی، نشان داده شده است.

یکی از نکات مهم در ایمنی برق، شیوه کمک به فرد برق گرفته است. بدن انسان به دلیل رسانا بودن می‌تواند به عنوان حامل جریان برق عمل نماید، از این رو، برای نجات فرد برق گرفته، رعایت نکات زیر ضروری است:

1- جریان برق را قطع کنید
تماس با برق را با خاموش کردن جریان، قطع کنید. اگر امکان دسترسی به منبع برق (کنتور) وجود دارد، آن را قطع نمایید. در مورد وسایل برقی می‌توانید دوشاخه را از پریز بکشید.
* اگر مصدوم هنوز به برق وصل است، هرگز به او دست نزنید.
2- مصدوم را از منبع برق جدا کنید.
اگر نمی‌توانید جریان برق را قطع کنید، روی یک ماده عایق و خشک مانند پلاستیک (دمپایی)، چندین دسته روزنامه یا کتاب بایستید.
با یک جسم چوبی مصدوم را از منبع برق و یا منبع برق را از مصدوم جدا کنید. (شکل 4 - 13) هرگز از اشیای فلزی استفاده نکنید.
اگر همچنان جد اکردن مصدوم از منبع برق ممکن نیست، حلق‌های از طناب را دور قوزک‌پای مصدوم انداخته و او را از منبع جدا کنید.

* * * مهم
اگر مصدوم سوختگی با ولتاژ بالا دارد به او نزدیک نشوید تا مأمورین برق، جریان را قطع کنند. خود و دیگران را تا فاصله ایمن 18 متری از منبع برق دور کنید زیرا برق فشار قوی می‌تواند تا این فاصله خطرساز باشد.

4- کار در ارتفاع

به هنگام کار در ارتفاع، نکات ایمنی زیر را رعایت کنید:
1- پایه‌های نردبان باید بر روی سطوح هموار و همتراز مقاوم و غیرلغزنده قرار گیرد.
2- سطوح مختلف نردبان نباید به چربی، گریس، روغن و سایر مواد لغزنده آغشته باشد.

3- برای بالا و پایین رفتن از نردبان، شخص باید همواره رو به نردبان و دارای حداقل سه نقطه اتکا باشد و وضعیت بدن نباید از محور تقارن نردبان خارج گردد(شکل 4 - 15).

4- اتصال دادن دو نردبان به یکدیگر، به منظور افزایش طول، ممنوع است.
5- باید انتهای فوقانی نردبان، یک متر از تکیه گاه بالاتر و به نحو ایمنی مهار گردد.
6- استقرار نردبان باید به شکلی باشد که نسبت قاعده به ارتفاع برابر  $\frac{1}{4}$ مثلث قرمز رنگ باشد صورت تقریبی برقرار باشد (شکل 4-16).

7- کلیه تجهیزات کار در ارتفاع باید توسط شخص دارای صلاحیت به صورت دوره ای دقیقاً بازرسی شود و در صورت مشاهده نقص یا فرسودگی، برای تعمیر یا از رده خارج نمودن آن، واحد ایمنی را مطلع سازند.
8- برای عملیات کار در ارتفاع به منظور پیشگیری از سقوط افراد، به اقدامات اولیه نیاز است.
9- افرادی که از ارتفاع هراس دارند را نباید به کار در ارتفاع گماشت.
10- در محوطه کار در ارتفاع، کلیه خطوط هوایی انتقال برق باید مشخص شده باشد.

حمایل‌بند کامل بدن (هارنس)

پوششی از جنس الیاف همراه با ترکیبات پلیمری و مقاوم است که معمولاً از انتهای بالای ران تا روی سطح کتف را می‌پوشاند. این وسیله توسط قلاب‌هایی که به روی آن متصل است، فرد را در ارتفاع به نقاط امن متصل می‌کند.

شوک‌گیر

ابزاری است که به هنگام کار در ارتفاع، به منظور کاهش اثر نیروی ضربه حاصل از سقوط، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ایمنی کار در ارتفاع

کار در ارتفاع چهار اصل دارد که به اصول ABCD مشهور است. در جدول زیر و تصویر صفحه بعد این اصول تشریح و نمایش داده شده است.

جدول 4-6- ایمنی کار در ارتفاع

ردیف	مولفه	توضیح
1	A:Anchorage اتصال	نقطه اتصال در سیستم جلوگیری از سقوط نقش مهمی دارد. این محل باید توسط نفر با تجربه ایمنی، انتخاب و یا تأیید شود. محل اتصال باید بالاتر از محل کار شخص باشد.
2	B:Body harness کمربند ایمنی	که به آن هارنس نیز می‌گویند.
3	C:Connectors اتصالات	شامل لنیارد،کارابین، طناب نجات،خط زندگی و گیره‌های یک یا دوطرفه طناب،گیره فنری و...
4	D:Deceleration Device کاهش دهنده شتاب	شامل انواع جذب کننده انرژی می‌باشد و از ضربه ناگهانی به هنگام سقوط جلوگیری می‌کند.

5- آتش و انفجار

حریق چگونه ایجاد می‌شود؟

مثلث حریق یا مثلث آتش، نظریه ساده‌ای است و بیانگر عناصری که جهت شروع و تداوم آتش لازم است. آتش به سه عامل گرما، سوخت و اکسیدکننده (عموماً اکسیژن) نیاز دارد. آتش را می‌توان با حذف هر یک از این سه عامل خاموش کرد، یا از شروع آن جلوگیری به عمل آورد.

منابع بروز آتش‌سوزی

منابعی که می‌توانند منجر به ایجاد آتش‌سوزی شوند و هنگام کار به آن‌ها باید توجه داشت، به شرح زیر می‌باشند:
1- شعله‌های باز مانند کبریت
2- نقص فنی در وسایل برقی و جرقه
3- گرم شدن بیش از حد مواد (رسیدن به نقطه‌ی شعله‌زنی یا آتش‌گیری) در حضور جرقه
4- صفحات داغ (انرژی منتقل شده به صورت تشعشع)
5- گرم شدن بیش از حد مواد (رسیدن به نقطه آتش گرفتن خود به خود)
6- جرقه مانند جوشکاری
7- الکتریسیته ساکن
8- اصطکاک
9- صاعقه
10- انفجار
11- واکنش شیمیایی گرمازا
12- فلزات قابل اشتعال
13- فشار
14- گرفتن بار بیش از اندازه از وسایل برقی
15- وسایل برقی حرارت‌زا

طبقه‌بندی خاموش‌کننده‌ها

مواد اطفایی عمومی که جهت اطفای حریق مورد استفاده قرار گیرد، عبارت‌اند از:
1- آب
2- کف
3- پودرهای شیمیایی
4- گاز کربن‌دی‌اکسید (CO2)
5- هالوژن‌ها
استفاده از مواد دیگر، نظیر ماسه خشک، پتوی نسوز، خاک و مانند آن نیز به صورت محدود قابل استفاده است.

جدول 4-7- مواد اطفای حریق

گروه آتش	منبع آتش	آب	پودر	کف	$CO_2$	هالوژن
	مواد خشک یا جامدات (چوب، پارچه، پلاستیک)	+	+	+	-	+
	مایعات قابل اشتعال (بنزین، تینر، گریس)	-	+	+	+	-
	گازهای قابل اشتعال (استیلن، اکسیژن، بوتان)	-	+	-	-	-
	برق و الکتریسیته (ادوات برقی، کابل و سیم)	-	+	-	+	-
	مواد غذایی قابل اشتعال (روغن، چربی)	-	-	-	-	+

6- نور و روشنایی

به طور کلی می‌توان گفت روشنایی مناسب موجب افزایش عمق دید و حفاظت بیشتر می‌شود، خستگی ناشی از روشنایی غیرکافی را کاهش می‌دهد و از حوادث ناشی از کار پیشگیری می‌کند.

عوارض ناشی از روشنایی نامطلوب عبارت‌اند از: خستگی چشم، سردرد، سرگیجه، ضعف بینایی و کاهش بازدهی.
در شکل زیر نوردهی غلط میز کار و نیز روش مناسب شیوه قرارگیری نسبت به منبع نور به نمایش درآمده است.

7- گرما

گرمای محیط از منابعی گوناگونی به وجود می‌آید، مانند وسایل و ماشین‌ها، تابش‌های برخاسته از سطوح و وسایل داغ، جابه‌جایی مواد داغ، فرایندهای تولید، تابش خورشید و وسایل روشنایی مصنوعی. در محیط‌های گرم و مرطوب، برخاستن بخارآب از فرایندهای مرطوب سبب می‌شود بخار آب به رطوبت موجود در محیط کار افزوده گردد. عوارض ناشی از گرما عبارت‌اند از: کاهش بازده‌کاری، احساس خستگی توأم با ناآرامی و تحریک پذیری، خواب آلودگی، عطش فراوان، بالارفتن درجه حرارت بدن، تندشدن نبض، کم شدن مقدار ادرار، خستگی گرمایی، گرمازدگی، سنکوپ گرمایی و حتی مرگ.
در بین این موارد گرمازدگی بیشتر اتفاق می‌افتد. شناخت و کنترل گرمازدگی می‌تواند در جلوگیری از سایر عوارض نیز مؤثر باشد.

گرمازدگی

کارهایی را که شما باید برای کمک به یک فرد گرمازده انجام دهید به ترتیب عبارت‌اند از:
1- لباس‌های فرد گرمازده را درآورید و بدن او را در آب سرد فرو برید. اگر چنین امکانی وجود نداشت، با استفاده از یک پارچه، حوله یا اسفنج، بدن فرد را با آب سرد خیس کنید. می‌توانید به جای این کار، قطعات یخ را به آرامی به بدن فرد بمالید. اگر مقدار آبی که در اختیار دارید کم است، ابتدا سر و گردن او را خنک کنید. تکه‌های یخ را روی گردن، زیر بغل و کشاله ران او قرار دهید. هنگامی هم که بدن فرد را در آب سرد فرو می‌کنید، مراقب باشید تا دمای بدنش، از 5/ 39 درجه سانتی‌گراد کمتر نشود. اگر تب‌سنج در اختیار نداشتید، با کمک لمس کردن بدنش، دما را کنترل کنید. زمانی که احساس کردید بدن خیلی داغ نیست خنک‌کردن را متوقف نمایید.
2- فرد را در مکان خنکی قرار دهید.
3- پاهای فرد را در محل بالاتری نسبت به بدن او قرار دهید تا خون بیشتر به طرف سر او جریان یابد.
4- دست‌ها و پاهای فرد را مالش دهید تا خونی که خنک شده است، به سمت مغز و مرکز بدن او جریان یابد.
5- اگر شخص به هوش است، او را تشویق کنید تا کم‌کم آب یا یک نوشیدنی خنک بنوشد.

8- سرما

در دماهای پایین، کار و فعالیت دشوار می‌شود. عوارض ناشی از سرما عبارت‌اند از:
خستگی توأم با ناآرامی، تحریک‌پذیری و یخ‌زدگی

تجهیزات حفاظت فردی

همیشه قبل از شروع به کار تجهیزات حفاظت فردی خود را بر تن کرده و آن‌ها را بازبینی کنید، سپس از متناسب بودن آن‌ها با خطرات محیط کار مطمئن شوید.
بسته به نوع مخاطراتی که در کار شما وجود دارد لازم است از تجهیزات حفاظت فردی جدول زیر استفاده نمایید:

برخی از تجهیزات حفاظت فردی

در ادامه وسایل حفاظتی برخی از مشاغل به عنوان نمونه ذکر شده است.

جدول 4-8- تجهیزات حفاظت فردی مشاغل

شغل	تجهیزات حفاظت فردی مورد نیاز
1- جوشکار و کمک جوشکار	کلاه و کفش ایمنی، عینک یا ماسک جوشکاری، پیش بند و آستین و گتر چرمی و در صورت لزوم کمربند
2- کارگر ساختمانی	دستکش لاستیکی، کفش ایمنی، کلاه ایمنی و در صورت لزوم کمربند ایمنی
3- کارگر برق کار و مخابرات	کلاه ایمنی، دستکش و کفش ایمنی عایق الکتریسیته و در صورت لزوم کمربند ایمنی، ابزار کار با دسته‌های عایق الکتریسیته
4- کارگر تراشکار	عینک تراشکاری، کفش ایمنی و در صورت لزوم سربند و مچ‌بند
5- کارگر رنگ‌کار یا نقاش	کلاه گوشی‌دار پلاستیکی، دستکش پلاستیکی، ماسک یک‌بار مصرف ضد گرد و غبار (ماسک کاغذی)، چکمه پلاستیکی
6- کارگر آزمایشگاه	عینک ضد اسید، دستکش پلاستیکی ساق‌بلند، پیش‌بند پلاستیکی و در صورت لزوم‌ گترحفاظتی، ماسک‌حفاظتی بخارات مضر
7- کارگر آهنگری	کفش ایمنی، دستکش و پیش‌بند چرمی، عینک تراشکاری و در صورت لزوم گوشی حفاظتی

ارگونومی

متناسب بودن کار با توانایی‌های جسمی و روحی انسان را ارگونومی گویند. هدف ارگونومی عبارت است از کاهش میزان آسیب به بدن و خستگی ناشی از انجام کار.

تاریخچه علم ارگونومی

انسان از همان دوران باستان به دنبال انجام دادن ساده‌تر کارها بود و می‌دانست که سهولت اجرای کار، سرعت بیشتر انجام آن را در پی دارد.

در شکل زیر یک چاقوی معمولی آشپزخانه دیده می‌شود که دست گرفتن آن می‌تواند به مچ دست، فشار و آسیب برساند، با کمی تغییر در دسته آن می‌توان از خستگی مچ دست، هنگام استفاده از آن جلوگیری نمود.

تصویر زیر نشان می‌دهد که چگونه با قرار دادن یک پایه زاویه دار در زیر یک جعبه می‌توان از فشار و آسیب رسیدن به کمر جلوگیری نمود.

تصویر صفحه بعد نشان می دهد که با استفاده از یک قیچی که دسته آن با یک گیره ثابت شده است، می‌توان از فشار بر مچ‌دست جلوگیری نمود.

حداکثر وزنی که هر شخص می‌تواند در فواصل و ارتفاع های مختلف بلند نماید مطابق جدول زیر می‌باشد:

ارگونومی کار با رایانه

استفاده نادرست و بیش از حد از رایانه به اجزای مختلف بدن آسیب می‌رساند. درد، سرخی و سوزش چشم و آبریزش آن، دوبینی و تاری دید که به کاهش قدرت بینایی، خستگی و درد چشم و سردرد منجر می‌شود از جمله این عوارض است. درد گردن و کمر درد طولانی مدت و خمیدگی پشت، از عوارض کار زیاد و طولانی با رایانه است.

حداقل ویژگی‌های یک محیط کاری مناسب برای کاربران رایانه عبارت اند از:
1- نور کافی و مناسب؛
2- استفاده از میز مخصوص که دارای ابعاد استاندارد باشد؛
3- استفاده از صندلی مخصوص رایانه با ارتفاع قابل تنظیم برای جلوگیری از ناراحتی ستون فقرات کاربر؛
4- استفاده از زیر پایی برای جلوگیری از بی حسی پا.
با وجود رعایت نکات فوق، باز امکان بروز بیماری‌های خاص برای اپراتور وجود دارد.

موقعیت صفحه نمایش
1- صفحه نمایش باید مستقیماً در جلوی صفحه کلید قرار گیرد (شکل 4-38).
2- لبه بالایی آن باید در امتداد دید چشم‌ها و حدود 2 الی 5 سانتی متر پایین‌تر قرار گیرد تا در هنگام کار، آسیبی به گردن وارد نشود.
3- فاصله بین صفحه نمایش و چشم‌ها باید تقریباً به اندازۀ طول دست باشد. البته بهترین فاصله چشم تا صفحه نمایش حدود 40 تا 45 سانتی‌متر است.
4- صفحه نمایش نباید درخشندگی داشته باشد و نور را نیز نباید منعکس کند.

موشواره (ماوس)

مهم‌ترین عامل درد مچ دست در کار با موشواره، قرار گرفتنش در حالت شکسته و زاویه‌دار است که در بلند مدت به دردهای مزمن و ماندگار مچ دست منجر می‌شود. در نوع طبی آن، مچ دست در وضعیت بهتری قرار می‌گیرد و تقریباً ساعد و کف دست به حالت افقی در می‌آیند که این مسئله در سلامتی مفاصل و خستگی کمتر مچ دست نقش مهمی دارد.

صفحه کلید

بازو باید به زمین عمود و مچ فاقد هر گونه فشار باشد. کاربر نباید به بالا، پایین یا داخل خم شود. برای این منظور می‌توان از تکیه‌گاه مخصوصی استفاده نمود.
در صفحه کلیدهای طبی، مچ دست در وضعیت بهتری بوده و ساعد در امتداد بازو قرار می‌گیرد.

صفحه کلید نباید بسیار بزرگ باشد. ماوس نیز در کنار آن، باید در نزدیک‌ترین فاصله از بدن قرار گیرد.
اگر می‌خواهید متنی را حرو ف‌نگاری کنید، باید آن را در مقابل و بدون زاویه قرار دهید.

علاوه بر همه موارد فوق باید به ازای هر نیم ساعت کار با رایانه 2 تا 3 دقیقه حرکات نرمشی ساده و سبک انجام دهید.
در شکل روبه رو کلیات یک میز رایانه ارگونومیک، نشان داده شده است.